|
Orkestr
üçün – simfoniyalar.
- 1-ci simfoniya
(Böyük Vətən müharibəsi qəhramanlarının
xatirəsinə), 1944.1943-cü ildə, D. Şostakoviçin
sinfində yazılıb. Klassik 4 bölümlü
simfonik silsilədən bütövlükdə
seçilir: simfoniya 2 bölümlüdür.
I bölüm (Molto sostenuto) bədii surətlərin
qarşılaşdırılması üzərində
qurulub.
II Bölüm (Molto moderato) 6 simfonik variasiyadan
ibarətdir ki, hərəkətin, cəldliyin,
qeyri-adı, gözlənilməz modulyasiyaların,
orkestr çalarlarının dəyişməsi
sayəsində baş mövzünun şəklidəyişmələri
baş verir. Variasiyalar simfoniya üçün
ən’ənəvi bölümləri – Andante,
skertso və finalı əvəz edirlər.
- 2-ci simfoniya, 1946.
2-ci simfoniyanın
partiturası 1946-ci ilin yazında sona çatdırılaraq
konservatoriyanı bitirmək üçün
diplom əsəri kimi ən yüksək qiymət
almışdı.
I bölüm (Allegro) – mahiyyətcə
kiçik tokkata, quruluşca isə sonatinadır.
II bölümün (Andante) ən gözəçarpan
özəlliyi-onun quruluşunun son dərəcədə
bitkinliyidir. Əslində bölüm işlənmə
bölməsi epizodla əvəz olunmuş sonata
quruluşundadır.
III bölüm
(Allegro molto) skertsodur.
IV bölümdə
- Passakalyada janrın başlıca prinsipi –
bas mövzuya variasiyalar sonadək saxlanılmışdır.
V bölüm
(Allegro vivace) rondo-sonata quruluşundadır.
Burada iti, arasıkəsilməz axın yozumu
yaradan mövzulara üstünlük verilib.
- 3-cü
simfoniya (kamera orkestri üçün), 1965.
4 bölümlü
əsərdə klassik simfonik silsilənin başlıca
qaydaları gözlənilib: Allegro-nu skertso əvəz edir, daha sonra asta
bölüm və enerjili final gəlir. Əsər
intonasiya baxımından dodekafoniya texnikası
ilə yanaşı, major və minor ünsürləri,
nəhayət, Azərbaycan xalq musiqisi, daha doğrusu,
aşıq havaçatı ünsürlərindən
quraşdırılmışdır.
- “Qoyya” simfoniyası (La Quinta del
Sordo) (yaşlılar və uşaq xorları
və simfonik orkestr üçün – F. Qarayevlə
birgə), 1979. Zülmət gecə və qorxunc
fantastika düyğüsü oyadan I bölüm
sanki Qoyyanın “Kapriços” silsiləsinin
surətlərindən ilhamlanıb. II bölüm
gözəllik, yüksək insanı yaşantılar
aləmi kimi yozula bilər. III bölüm isə
qatı, sıx boyalar və güclü, iradəli
yaxmalarla yaradılmış möhtəşəm
freskanı-divar naxışını xatirladır.
Girişdə səslənən kilsə qaydalı
“Ave Maria” uşaq xorundan tutmuş finalda səslənən
“Yaşasın İspaniya!” “Yaşasın Azadlıq!”
xor fuqasınadək simfoniyanın gediş axarı
bütövlükdə əsərin konsepsiyasını
“ağır idrak yolu keçmiş sənətkar”
kimi yozmaga imkan verir.
- “Leyli və Məcnun” simfonik poeması, 1947.
Əsərin başlıca dramaturji qarşıdurması
ilk növbədə baş mövzü ilə
girişin mövzusu arasında yaranan qarşıdurma
yolu ilə gerçəkləşdirilir. Baş
və köməkçi mövzular isə
əsərin birbaşa gedişinin iki psixoloji-yaşantılı
axarını açıqlayır. Və bunun
sonuçunda ən’ənəvi klassik cizgidə
sapma baş verir: burada ayrica “işlənmə”
bölməsi yoxdur və boşlugda onun vəzifəsini
çox tutumlu, - bir necə bölməli ekspozisiya
və qısa, lakin dinamik repriza yerinə yetirirlər.
- Alban rapsodiyası,
1952.
Bu əsər bəstəkarın Albaniya səfərinin sonucudur.
Əsərdə bəstəkarın folklor
materialından faydalanmağı və zəngin
orkestr çalarları öz parlaq əksini
tapmışdır.
- “Don Kixot” simfonik qravurləri, 1960.
“Don Kixotun” olduqca özəl musiqili dramaturgiyası
var. Bütün bölümlərin silsilədə
birliyini yaradan, sanki “lehimləyən” səyyahlıq
mövzusu (I, II, V və VIII bölümlərdə)
ilkin ədəbi qaynağın başlıca
poetik mövzüsünü, - qəhramanın
şər və haqsızlıqlarla üzləşdiyi
və döyüşdüyü faciəli
həyat yolunu özündə əks etdirir.
Digər bölümlərdə isə biz sadədil,
lakin alicənab qəhramanın gözləri
ilə onu çevrələyən aləmi
görür və duyuruq: diribaş, şən
və oynaq silahdaşını (“Qubernator Sanço
Pansa”, II qravür) da; füsunkar sevgilisini də
(“Aldonsa”, IV qravür). Digər surətlər
çevrəsi isə soyuq-nəzakətli aristokrat
rəqsində (“Pavana”, IV qravür) və qabağıalınmaz
coşgun, lakin tutqun çalarlı “Kavalkada”
bölümündə (VII qravür) öz
əksini tapmışdır. Əsər əzabli, sıxıntılı,
kədərli sonluqla – “Don Kixotun ölümü”
(VIII qravür) ilə başa çatır.
|